By using this site, you agree to the Privacy Policy and Terms of Use.
Accept
Sign In
KhawnvarKhawnvarKhawnvar
Notification
Font ResizerAa
  • Home
  • News & Analysis
  • Politics
  • Economy
  • Law
  • Science & Tech
    • Environment
  • Society & Culture
    • Philosophy
    • Theology
    • Rights
    • Books
    • Literature
  • Podcast
  • English
Font ResizerAa
KhawnvarKhawnvar
  • News & Analysis
  • Politics
  • Economy
  • Law
  • Science & Tech
  • Society & Culture
  • Podcast
  • English
Search
  • Categories
    • News & Analysis
    • Politics
    • Economy
    • Law
    • Science & Tech
    • Society & Culture
    • Podcast
    • English
  • Pages
    • Contact Us
    • About us
Have an existing account? Sign In
Follow US
Society & Culture

Chu Tlângah Chuân Han Chawl La : Burnout Society Bihchianna

Chu tlângah chuan a khaw mite khawvel hrehawm takin a nuai buai, a sawisak, a diriam, a hmuhsit zawng zawngte chu zanah chuan an rawn pung khawm a. Beisei mei an han tuah alh a, an titi a, an zâi a, an dam vawng vawng hian ka ring a ni.

Tatea Royte
06/04/2026
Share
11 Min Read
Photograph by Remruata KC
SHARE

Hahdam châk lo hi kan awm ang em aw tih chang ka nei a, mihringte hi kan hah tawh lutuk a, chawlha thâwk lak det ni lova, han chawlh deuh vang vangte pawh hi kan mamawh tawh em aw tih chang ka nei tam mai. Kan society kal dante han thlîra, kan nunphung te, kan eizawn dan te, thil hrang hrang kan teh dante han thlir hian kan kalhmang leh kalphungte hian nun awmzia a phawk chhuak zo lo mai a ni lova, nun harsatna, hrehawmna, rilru leh taksa dam lohna a rawn thlen nasa hle.

Chu system ata chu tal chhuah theih a ni lo, ‘hlawhtling’ kan tihte pawh hi chu system hmang chuan kan teh a, ‘hlawhchham’ kan tihte pawh hi kan tehfung dik tâwk loh vanga hlawhchham anga ngai kan ni thei mai ang em? Ngaihtuahna hman that nasat a ngai.

Chu Tlâng Chu!

Khaw pakhatah hian “Tlâng” tih hi an nei a, chu tlâg chuan hming hranpa pawh a nei lem lo. Tu pawhin “Tlâng” an ti mai zel a. “Tlângah i kal dâwn em?” an tih chuan tlâng dang a ni lo tih an hre nghal a, chu tlâng chu tlâng dang aia a sân vang pawh a ni chuang lova, amah tawp kha “Tlâng” chu a ni mai. Hman atangin chu tlâng chu “Tlâng” a lo ni tawh a, tunah pawh a la ni zel.

Chu Tlângah chuan leng lo an awm lo, mi tam tak an chawl thin a, an hah a dam thin. A bîk takin tlangval ho awm khâwmna deuh a ni: mahse, zu hmun erawh a ni chuang lo. Chu khûaah chuan kuthnathawk an tam bera, an tan chuan chu tlâng chu a pawimawh bik hliah hliahin ka hre thin. Tlangval chhun sen sa hnûaia kuthnathawk, chhûngte chawm nâna rim taka thawkte chu chu tlângah chuan zanriah ei kham tuibur hmuam dak hnu velah an rawn pung khâwm a, mei an chhêm a, titi an vâwr thin. Chu chuan hahdamna a pe hian ka ring a ni.

Titi mai an vawrh lo a, tingtang perh thiam te’n an perhkhuang chu rawn pu chhûakin tlângah chuan an rawn keng a, zai an vâwr ta thin a, khaw mipuite pawhin chûng tlangval rual, inngeih tlâng taka an han zai dual dual mai chu ngaihnawm an ti thin hle a ni.

A bik takin thal favang awllen laiin chu tlângah chuan mei an chhem nasa thin, ramhnuai atangin meipui nunna tur thing an han hnûk a, chu tlângah chuan an han chhep a, zan tin mai chu tlângah chuan mei lum ai paha titi vawra zai hla sain an khaw tlangvalte chu an chawl thin a, an phurritte chu an nghat a, chu tlângah chuan an chawl thin a ni.

He khawvel phurrit phurte chuan chu tlˆång chu kan mamawh ve ni hian ka hre thin a ni.

Chu tlângah chuan khawvel hmuha thil tangkai tak tumah an ti ngai lo. An awm âwl a, an titi, an zâi a, fiamthu an thawh. Chu chawlhna chu chawlhna dik tak chu a nih ka ringhlel lo.

He chawlhna thu kan han sawi hi South Korea-a piang, Germany-a awm ta, Philosopher, Byung Chul Han-a theory “Burnout Society” a tihin a ken chu a ni ta berin ka hria.

Burnout Society

Zirchiânna pakhat survey-a an tarlan dânah chuan mi 100 zelah 77-te chuan an hnathawhnaah an burnout thin a ni. Heng burnout tam tak hian an hna atanga bânte an duh a, hna dang (society-a thil tha thlen thei tur) thawh an duh thu an sawi. Burnout tih tawngkam 1950 chho vel atang khan lehkhabu velah a rawn lang tan a, 1980 chho vel atangin mi nawlpuiin kan hmang uâr chho tan a ni.

Burnout Society hrethiam tur chuan engnge burnout chu tih kan hriat phawt a ngai. Mihring a thawh rim lutuk hian a hna avangin stress te, depression te, anxiety te leh adt. a nei thei a. chu chuan hnathawhna tura chakna neih tawh lohna te (chauh tawpkhawkna), rilru taka hna thawh lai hlat tawhna te, mahni hnathawh pawh a tha lo zawng leh a dik lo zâwnga thlirnate a rawn thlen thin a, chu chu burnout kan tih chu a ni. Hnathawh avanga mihring nun kan ralna kan ti thei bawk ang chu.

Chu thil a rawn thlen thin chhan ber ni ta chu kan society system dik loh vang a ni a, chu chu keimahni bawkin kan tuâr a, thil ni awm rengah kan ngâi a, kan hlutna chu nihna leh sumin kan teh a, chu dinhmun thleng ve tur chûan theihtawp kan chhuah a, kan bei a, kan thawk a, eng ang pawhin thawk nasain bei nasa mah ila  kan “hlawhtlin” loh chûan system dik lo leh thiam loh ni lovin “ka thiam loh” a ni leh ta vek thin.

Chu system chu eng huângah pawh kan hmu a, a bîk takin eizawnnaah a nasa hle kan ti thei ang. Hei hi individualism-in a rawn ken tel a ni bawk a, mahni tâna chakai khawrh nunin a thlen a ni. Mi dang a nghei tîr thin, mahni pawhin kan tûar ṭhin.

Byung Chul Han chuanin hmanah chuan disciplinary society a awm ṭhin a, Foucalt-a sawi angin; tunah chuan Achievement Society-ah kan chêng tawh niin a sawi. Michel Foucalt chuan mihringte hi power neitu discipline-na hnuaiah kan awm angin a sawi a, chu chu a ṭha tihna a ni chûang lova, ṭhat lohna a nei tam khawp mai; mihring nun chu Foucalt-a chûan hospital te, tân in te, barrack te, madhouses te, factories tein a thunun tlat niin a ngai a, thuneihna(power) neitute enthlâk reng kan ni a, chuvang chuan ṭha taka nun a ngai a, a nih loh chuan thuneitute chuan an thunun (discipline) ṭhin a ni a ti.

Byung Chul Han chûan hei hi a inthlâk tawh niin a ngai a. Thuneituten min chung tlâk tawh lova, keimahni leh keimahni hi kan inchungtlâk tawh zâwk niin a ngai. Chu chu Achievement Society kalphung a ni a, chunglam atanga thupek ni lovin mahni thu kan inpe a, kan tih dik loh chûan thu min petute an awm miau loh avang leh keimahni kha thu kan inpek chawp avangin kan thiam loh a ni ta zêl a, chu chûan mahni inhmuhsitna te, midang aia nun pawh phu lo zâwka inngaihna te, tê bîk leh tling lo bîk rîau a inngaihna te a rawn thleng ta zêl a. Chu chûan min tihaha, kan kângral ta ṭhin.

“Yes, we can” ti eng ang mah ila, kan thei dawn tihna a ni chûang lova, system dik loa kan sual ve a ngaih tlat avangin, mi tam tak chu kan kângral zawih zawih mai.

Thuneituten min chung tlâk lova, ti tur anga inngaihna “should” aiin kan thei anga inhriatna “can” a lian ta zâwk a. A awmzia berah chuan thuneituten “i ti tur a ni” an tih ai chûan “ka ti thei a ni” tihna a chungnung tawh. Chunglama thuneituin min thunun ngâi miah lovin, keimahni chu rapthlak nasa thei ang berin kan inthunun ta. Chu chu a efficient zawk fê lehnghal si a. Thuneitute (power holder) chûan chu system chu an tuhnghet sauh sauh a, an tân a hlawk fê zawk avangin. Kan thawh ṭhat loh chuan an thiam loh ni lovin kan thiam loh a nih dâwn avangin. Mahni kan inmawh a, thiam lo angah kan inngâi a, kan kâng hluah hluah a, kan kan chhan pawh chu kan tihdik tâwk loh vangah kan puh ta zel a.

Byung Chul Han chuan Discipline Society chuan madmen leh criminal a siam chhûak a, Achievement Society erawh chuan depressive leh losers a siam chhûak ve thung tiin a sawi bawk.

Ehrenberg-a chûanin depression hi mahni theihna kan hlen chhûak thei lo anga kan inngaihnaah hian a rawn awm ṭhin tiin a sawi a. Chu vang chu a ni ang, Achievement Society-ah depression nei an tam tak êm êm. Tuna mihringte hi chûan mihring nihna tak tak hi ka phawk chhuak zo tawh lova, hna bak kan thawh tawh loh avangin. Chumi hmang chuan mahni leh mahni kan in-exploit a, kan duh thu ngeiin a la ni zui. Keimahni tan keimahni vêk hi ramsa pamham leh ramsa pamham ei tur kan ni nghal tawp mai a ni. Mahni leh mahni chu kan in-ei chhia a, a tâwpa tâwpah chûan kan theihnain a theih tawh ngang loh hunah kan pûak darh a, kan kâng ral vek a, kan depress ngawih ngawih ta ṭhin.

Byung Chul Han chûan depression natna tûarte ngaihtuahna “engmah hi a theih loh a ni” tih hi chu “engkim hi a theih a ni” ti thin society atang chauhin a rawn chhuah theih thu a ziâk bawk a ni.

Helaia ka rawn sawi lan zuai duh chu kan pi pute nunah khan depression a awm lova, depression tih thumal pawh hi an hre ngai lo tih hi a ni a. Kan pi pute khan depressionte hi an lo nei ve teh meuh ang, khâwl an ni bîk lo a, mihring ve tho an ni. A thumal an neih loh emaw an hriat loh emaw avang ngawta depression an nei lo tih hi chu a dik lo deuh. Mahse, tun ang  êm êm hi chuan a tam lo anga, systematic injustice a tam loh avangin. Din chhuahte pawh kha a theih ve lutuk a ni. Tunah erawh chuan din chhuah a harsa tawh a, a hausa sa an hausak belh thûr thûra, ei sen loh nei lehkha zir leh “naktukah eng nge kan ei ve ang le” tih ngaihtuah ngai reng lehkha zir chu tehna khata teh theih an ni lo. Chuvang chuan tunah chuan achievement society-a kan nun tlat avangin mahni leh mahni kan inthunun a, tichhetu leh a tihchhîata kha keimahni kan nih tlat avangin, tunah chuan depression a tam ta a nih pawhin a awm viâu.

Eizawnnaah Burnout

Mi tam tak burnout chhan chu eizawnna leh a kaihhnawih vang a ni. Khawvel a ‘changkâng’ zel a, chu chuan thil tam tak a rawn thlen a, ei hmuhna tur pawh tam tak a awm ta. Miin a hna a hmuhsit chuan a chaw bêl a hmusit a ni kan ti thin, mahse kan chaw bêlin nunna min pek loh chuan hmuhsit a ngaite pawh a ni ang.

Heta ka sawi tum hi hna hniam emaw hna sâng emaw a ni lo. Ka sawi tum zâwk chu kan hna, nitina kan thawh hian kan nunah “meaning” a siam tam tawh lo tih hi a ni. Mizoram-ah chuan a la ni viâu lova, a rawn ni chho zel dawn niin a lang.

A awmzia berah chuan pawisa ringawt kan en a, a hnathawh a hlu em? tih ai chuan a hlawh a tam em? tih chu kan en tawh. A hna thawh chu eng ang pawha ṭangkai lo leh kan nun hona kan dam khawchhuahna tura pawimawh lo pawh ni se, a hlawh a tam chuan sâng takah kan dah a, chu chu kan um luai luai.

Hetiang hna, awmzia nei thui lo, kan society-a nghawng pawimawh tak nei lem lo hi David Graeber-a, Anthropologist, chuan ‘Bullshit Jobs’ a ti. David Graeber-an Bullshit Jobs a sawi fiah dan chu “Hlawh neia inchhawrna awmzia engmah nei si lo, ṭul lo, ṭangkai lo leh zawi muânga thil ṭha lo thlen hial zawk, a hna thawktu pawhin chu hna chu a awm chhan a sawifiah theih loh, mahse, chu hna thawh tlat avanga chutiang ang rilru chu a put theih lohna hi a ni. (A form of paid employment that is so completely pointless, unnecessary, or pernicious that even the employee cannot justify its existence even though, as part of the condition of employment, the employee feels obliged to pretend that this is not the case).” Chu hnaah chuan stock broker te, insider trading te, leh a dang tam tak a awm. Hna, awm lo pawh ni se kan buâi lohna tur chu Bullshit Jobs chu a ni. Chu hnaa kan thawh chuan eng ang pawhin hlawh nei ṭha mah ila, nun tak tak kan pawh pha lo a, kan phawk chhûak zo lo, midang tan khawtlâng tân engmah kan thawk chhûak tak tak lo a, thil ṭha awmze nei danglamna kan thlen lo. Kan nun a ruâk a, a chhan chu kan hnathawh chu hna ruâk (awmze nei lo) a nih vang a ni. Graeber-a hian Bullshit Jobs huang chhûngah hian white collar jobs hi a khung deuh vek bawk.

Tunah chuan hna rûakte (awmze nei lo) chu kan chawimawi a, khawtlang nunah zah an hlawh. An hmaia belmang kâite chu kan hmu fai puak mai a nih hi! Truck driver-te ni hnih khat an nawrh hlek pawha kan buai nuâihna ṭhin ramah hian kan hna hlut zawng hi chu ngaihtuah ṭhat leh chu a ngai a ni.

Hemi zulzui tho hian ‘Utopia For Realist’ tih Rutger Bregman-a lehkhabuah chuan Ireland rama Bank-a Hnathawk te’n May thla, kum 1970-a an strike leh bawlhhlawh paihtute New York khawpuia February thla, kum 1968-a an strike a rawn tehkhin a. Bank-a hnathawkte an strike a, tu tih tham mah a ti buâi lova, mihringin bank kan mamawh ai mah chuan bank hian mihringte a mamawh a ni tiin a sawi nghe nghe; bawlhhlawh paihtute an han strike chiah mai chu a New York khawpui chu a buai nghal nuai mai, ni kua an strike chiah chuan bawlhhlawhte chu khûp chen chen a ni ta a, an ngenna, an strike chhan chu thuneitute’n an tihhlawhtlinsak ta a ni. Ireland banker strike hi thla ruk zet an strike a, New York-a bawlhhlawh paihtute erawh ni kua chiah. Inthlau tak chu a ni!

Chu, eng hna nge hlu ta zawk, pawimawh ta zawk. Bawlhhlawh paihtu i ni vek ang u ka tihna pawh a ni chuang lo. Ka sawi tum zâwk chu kan hnathawh hian society-ah hlutna eng nge a thlen, midang tan eng nge a thlen, chumiah chuan kan hlim tak tak em? tih hi a ni. Kan hnathawhin hlutna a neih lem loh chuan kan chaû thuai a, hlutna kan pek chhuah miâu loh avangin, motivation speech-te kan ngaihthlâk reng a ngai a, rei lo teah kan chaû leh a, kan ngaithla leh a, motivate chawp kan ngai a, kan thawhchhiat chuan a hnain awmzia a neih loh vang ni lovin “ka thiam loh” “I thiam loh” a ni leh ta zêl a. Kan chakna chu chu hna thawk turin a chak tâwk tawh lova, kan theihnain a theih tawh loh chinah chuan kan burnout leh nge nge thin. Kan burnout chhan chu kan thiam loh emaw kan ti ta a, a system dik loh vang a ni tih kan hre tawh ngai lo. Hria pawh ni ila, a system chu sual hneh a har tawh a, mi tam tak kan hneh (convince) thei a nih ngawt loh chuân kan tân kawng a thim a, thlâm bang nghenga Nehru-a rel ang lek fang a ni

.

Chutia kan han burnout tâkah chuan kan ṭhiante emaw kan thawhpuite emaw kan chhûngte emaw keimahni ngei emaw pawhin kan rilru puthmang (mindset) chu thlâk a ngâi tia dem kan ni zui leh a, rilru positive tak nei tur leh a êng zawnga thlir tura inzirtir kan ni. Chutiang ngaihtuahna chu kan han nei ta a, kan thawk leh a, mahse a rawn thlen leh chu a ngai tho. Kan burnout leh ta a. Kan han chawl a, kan chawlh chhan pawh chawlh a ṭhat hrim hrim vang ni lovin a ai nasaa kan thawh theihna turin a ni tawh a. Thil hlimawm kan tih pawhin a hlimawm vanga ti ni lovin, kan battery a recharge dawn vangte a ni tawh zawk, hna a aia ṭha zâwka kan thawh theihna turin. Positive mindset chauh nei turin kan inzirtir a, kan no chu a chanve a ruâk a ni tih aiin a chanve a khat a ni tih kan inzirtir a, chu chuan min tihah tak zet a, kanral hmang ngaihtuahna chu kan vulh lian ta zêl a nih hi.

Bertrand Russel, Philosopher, chuanin tunlai mite hian kan tih engkim hi thil dang vanga ti kan ni a, kan tih lai vang ni lovin (the modern man thinks that everything ought to be done for the sake of something else, and never for its own sake) tiin a lo sawi tawh. Kan thil tih lâi chu enjoy tawh lovin kan thil tihin a thil dang a thlen tur ringawt kan ngaihtuah tawh tihna a nih chu.

Chawlhte chu sual ang hiâlah kan ngâi tawha, mi awm âwl chu mi ṭangkai lo angah kan ngai a. Chutianga ngaitute chu an chawlh chhan ber chu a aia nasaa an thawh theih dâwn anga an inngaih vang a ni. Anmahni leh anmahni chu an inthunun a, thununtu dang an ngâi lo. A tichhetu leh a tihchhiata (the exploiter and the exploited) chu an ni ta ṭhin.

Chûng mite chuan Bible thuin ‘thawk lo chuan ei pawh ei suh se’ tih tan chhanin midangte chu an han dêng zui nghal zat a. Ni e, mihring chûan a thawk tur chu a ni ngêi mai, mahse, ‘i burnout hma chu i thawk tur a ni’ tih ziak a awm bawk si lo a, tinge kan innawr vak vak le?

A system awm sa dik lo hnuâiah par vul vek kan tum a, par vul thei chu tlemte chauh an ni a, chûngte chuân neih sa tam tak an lo nei tawh a, thingkung lêra lawn tum ṭheuh ṭheuh a ṭhen chu lei zâwl a ṭangin kan ṭan a, a ṭhen a laihawl a ṭangin. A ṭhen a ler bula zâr aṭangin. Lei zâwl a ṭanga ka ṭana, ka lawn chhuah zawh loh chuân ka thiam loh a ni leh ta a. Hei hi a ni systematic injustice tia kan sawi kan sawi chu. Sangha pawh a thingkung lawn thiam danah i teh chuan engtikah mah i teh tling lo ang. Sangha hlawhchham a ni ang a, chu sangha chu thingkung lawn a tumnaah a burnout reng mai dawn a ni.

Tin, Sangha chuân thingkung ler pawh chu eng titihin emaw lo lâwn thleng ta pawh ni se, thingkung ler chu zawm zel ta la, tih tur dang, lâwnna tur dang i siamsak reng a, tawpin tai a neih loh chuan sangha burnout a ni leh dawn tho.

Tin, thingkung lawn chuân awmzia a neih loha, hlimna a awm loh a, kan society-ah thil ṭha a thlen loh a, bullshit job mai mai a nih chuan, sangha chu a burnout dawn tho. Tichuan sangha chuan ama thiam lohah a bur bun vek anga, society lahin sangha hnenah chuan ‘i positive tâwk lo a nih kha’, ‘i mindset thlâk a ngai’ tiin an dem rawn luai luai ang. Aw, nang sangha burnout, i va khawngaihthlak em!

Ka’n peng zuai teh ang!

He concept bawk hi tunlaia lar êm êm (a reh deuh tawh zawk em ka chiang lo) Multi Level Markteking (MLM), network marketing tia hriât lâr ni bawkin an concept hman a ni. Hetiang marketing scheme reng reng hian an product ai chuan pawisa an sawi uâr a, mi an sawm (recruit) dawn rêng rêngin pawisa an sawi uâr a, hausak dân tur te, motor dawn theih dân tur te, an hlawh a tamzia te an sawi thin, an product ṭhatzia an sawi mang lo. An ṭhian hnai te, an chhung te (an hmelhriat zawng zawng a ni deuh tawp) chu contact turin an sawm chhuahte chu an ti ta ṭhin a, chung mite chuân an hmelhriat zawng zawng an contact hnuah chuan an han bei ve hrâm hrâm a, an rin ang leh anmahni sawmchhuâktuten an sawi dân ang a lo ni ta lo nasa mai si a. A lût tam zâwk an lo hlawhchham ta a, chu chu a system dik loh vang ni lovin anmahni thiam lohah an mahni leh a sawmchhuâktute chuan an bur bun vek zel.

An marketing scheme hi pyramid scheme a ni a, product an zawrh chuan dân mitah a ti legal mai chauh a ni.

Mi an sawm chhuah (recruit) loh chuan an thil zawrh ringawt chuan engmah a thlen dawn lova, mi an sawm chhuah char char a ngai. Mi an sawm chhuah apiangte hnen atangin an thil lei apiangah hlawkna an lo nei ve a, an hnuai mite’n an sawm chuan hlawkna an lo nei ve zel bawk a, chutiang zel chuan a inchhawng duah mai a ni. “Become your own boss” tih dâwt chu an hrilh a, a chhan chu an hna (systematic injustice tam lutukna)-ah chuan an lo hlawhtlin loh chuan a system thiam loh ni lovin mimal thiam lohah an puh theih dawn avangin.

A chunga mite, a chung bera mite chuan hlâwkna tam ber an chang a, a hnuaia mi te, a lût tlai te chuan eng vak mah chan tur an nei tawh lo. Mahse chu chu a system dik loh vangah an ngai lo, anmahni thiam loh, tih dik tâwk loh, taimak tâwk loh, ‘positive’ tâwk loh, mindset dik tâwk loh vangah an ngai (brainwash vek an ni).

Mihring hralh/tawktarh (brand marketing) an thiam em em bawk. Tu emaw an system hnuaia lo hausate (midang an rahbeh vangin) chu an chawimawi a, lawmman/chawimawina te an pe a, midang hmuhah an dah lang ṭhin. A chhan ber chu midang chutiang dinhmun thleng thei tura an inngaih ve theihna turin a ni. Thang an kam tihna a nih deuh ber mai chu.

Heng mite hian self-help book an sawi uar êm êm bawk a, self-help book chhiar turin an sawm chhuahte chu an ti ngei ngei. Chu chuân harsatna tam tak a rawn thlen leh. An chunga mi, system corrupt lo hlâwkpuitute chu an han en a, lehkhabu inang an chhiâr a, an formula apply a inang reng a, an pute ai ai chuan an chhuâk nasain an thawk rim nasa zawk, mahse, chu pyramid hnuai elhkhenah an awm avangin an tân sual chhuah ngaihna a awm lo tluk a ni, midang an bum ve ngawtte a nih loh chuan.

An chunga mite, pyramid lèra awmte chuan chûng mite chu an chelh hram hram a ngai a, chhuahsan an tum chuan hneh tumin theihtawpin an bei thin. A chhan chu an ei tur, an chaw bêla buhfai chhung luttu ber an ni si a. Chuvang chuan self-help bu hrang hrang an han recommend leh a, intihhlimna programme foreign ramahte an han neih pui a, mi hlawhtling tlêmte (pyramid chunga awm) te chu chûng programme-ahte chuân an han chawimawi vêl a. Chu chu target-a nei turin pyramid system-in a rahbehte chu an han ti a. Ram an la duai duai a, an chaw bêl chu midang bum a ni a, an bum a ni tih pawh an hre lo hial mai thei (brainwash ve tho an ni si a).

Tin, self-help lehkhabu kan han sawi lang zuâi a, hêng lehkhabute hi a ṭha lo vek e, tumahin chhiar miah lo ang u ka tihna a hauh lova, mahse, a thu ken erawhin mi a burnout nasat tir em em a ni. A chhan chu hêng lehkhabute hi lehkhabu a êng zawng veka thlirna (excessive positiveness) hlîr a keng a, mimalah a focus nasa em em mai a. “I thil thlir dan i thlâk chuan engkim a danglam nghal ang” tih dâwt chu an sawi a, a chhiartute lahin chu chu awihin eng emaw nihna bîk riau râuah an lût a, chu chuan mihring rilru chu a khawih danglam nasa a, system dik lohna chu a thup bo a, economic injustice te, social injustice te, political injustice te chu a thukru vek a, engkim chu mimalah a innghat ta a. Chu system dik lo baksakah ka hlawhchham chuan systematic injustice vang ni lovin, ka thiam loh a ni leh ta. Burnout bakin min hmuâk leh ta lo.

Pathian Thu-ah Burnout

Pathian thuah pawh hian a lo burnout theih khawp mai a. A bîk takin tunlaia rawn lar prosperity gospel lamah hian burnout a awl bik. A chhan han thliir leh dâwn teh ang.

Prosperity Gospel hian ram a la nasa em em a, dik ang thluahin a lang ve si a. Rev. Dr. RCa Jongte thusawi hi ka hrechhuak leh ṭhin, “Pathian thuah hian a dik lo (far truth) ai chuan a dik teuh (near truth) hi a hlauhawm zawk” a tih hi. Pathian thu dik lo hi chu a dik lo tih hi a tam zawk chuan kan hre vek mai a, mahse, Pathian thu dik teuh hi chu a lang mâm ve thlup a, a dik ai hian a îtawm zawk emaw tih mai turin a tâi sen a, mit a la a, ram pawh.

Chutiang gospel chu mi tam takin kan hriat loh laiin kan lo la lût a, a dik teuh a nih avangin a dik lohna hmuh a har a, thusawi an thiam eltiang thei si a.

Chu gospel-ah chuan rinna an la lian em em mai a, a ṭha lo zawngin. “I rin chuan” tihah a inghat vek a, pawisa kan neih tam leh tam loh pawh chu kan rinnaah an puh fai vek mai a ni. Tin, thawhhlawm thawhte pawh chu “I thawh tam chuan i hmu let tam ang” tiin an zirtir a, thawhlawm chu Pathian hnena kan thilpek ai mah chuan investment lekfangah an chan a. Pathian thu pawh hausak nan chauh.

Chuti chuan ‘gospel near truth’-in a bumte chuan thawhlawm an thawh ta vak vak a, an ‘investment’ chuan hlawkna engmah a neih loh chuan an thiam loh a ni, an rinna dik loh vang ni lovin, a hlawkna teltute chu a hruaitute bawk chu an ni a, a lêra awm te, systematic injustice hlawkpuitute an ni. Chung mite chu an hausa thûr thûr a, an hnuaia mite chuan an hmu ropui a, a dik lohna pawh an hmu lo a, system-in an mit a hupsak tlat avangin. Thawhlawm hi chu rilrua phal taka, inhawng taka kan pek tur a ni, ‘investment’ mai maiah kan chan tur a ni lo. Kan Pathian chuan thinlung a thlir zawk thin si a.

Kohhranin Financial Campaign kan neih ṭhin te pawh hi enfiah a ngai. Ni e, Financial Campaign neih chuan Kohhranah sum lût a tam dawn, mahse, chu campaign chu a dik reng em? (a justify em?) tih kan en a ngai. Thil ṭha a thlen dawn alawm tih ngawt hi a ni lova, a tih dan hrim hrim kha dik em? tih pawh hi kan inzawh a ngai nasa. ‘The end should justify the means’ tih ngaihtuahnaa kal lovin, ‘the means should also be justified’ tih rilru kan put te a ngai.

Biakin te hi kan sa ropuiin a man te hi a to ta lutuk em aw tihte pawh hi ngaihtuah a ngai tawh. A chhip zum thei ang ber, dâr dahna tur pawh a kikawi nasa thei ang berin kan siam a. Biakin lian lutuk hi a Kohhran mite tan phurritte hi a ni tawh hial em, tih te ka ngaihtuah ṭhin a ni. Rev. B. Rothangpuia chuan kohhran pakhat a tlawhnaah biakin an lo sa a, chûng Kohhran te’n biakin saknaa loan an lak zat a zawt a, nuai 500 vel an lak thuin an chhang a, chutah chuan, Rev. B. Rothangpuia chuanin, “Anih, thlarau bo chhandam nan nuai 50 tal loan in la tawh em?” tiin a zawt let keuh a ni awm e. Biakin hi Kohhran a ni lo tih hi kan theihnghilh ta ṭhin niin a lang. Biakin sawi nêp kan tumna a ni lo tih erawh hriat a ṭha. Biakin lian tak tak kan neih duhna rilru, mi er a, mi elna rilrute kan enchian leh a ngai a, tin, Kohhran awm chhan hi biakin lian sak ngawt a ni lo tihte leh Kohhran awm chhan dik tak kan pawh ṭhat leh a ngai. Chumi atan chuan kan theologian-te an pawimawh hle!

Tunah hian Isua hi rawn kal leh ta se la, hêng zirtirna dik lote hi a do ka ring a, prosperity gospel dawhkan tenawm takte hi a nam thlu ang.

Chu gospel dik teuh chuanin mi a rap bet nasa em em a, Pathian thu anga kan ngaih chu dik niin kan hria a, thawhlawm kan thawh ṭeuh ṭeuh a, hlawkna neih tum ranin. Chutiang chuan kan rin Pathian hi a che si lo a. Chutah tak chuan keimahni thiam lohah kan bûr bun a, chutiang gospel dik teuh thuhriltute chuan ‘I ring tâwk lo a nih kha’ tiin min han deng zui leh a,  chu rinna dik teuh chuan ring tlat turin min ti a, a dik si lo. Pathian thu dik teuh deuh avang chuan kan burnout ta thin a ni (Mizoram-ah pawh a thleng chho mek a, ram dangah chuan ram a la nasa khawp mai he thu dik zik tluak lo hian).

Tin, tihdam rawngbawlna pawh hi hmer tel deuh ngaiin ka hria. Tihdamna hi a thleng thei lovang ka tihna a ni hauh lo a, Pathianin a thiltheihna hmanga a tih dam chu an awm tih ka pawm lutuk. Mahse a tihdamna ai mah chuan, tihdam rawngbawlna kalpuitute’n an kalpui dan system hi a dik lo deuh lo maw a tih theih.

Hetah pawh hian mimalah kan bûr bun leh vek thin. Tihdamna chu Pathian thu ai mahin ‘mimal rinnaah’ kan nghat a, tu tu emawin mi an tawngtaia, an dam leh si loh chuan ‘I rinna a chak tâwk lo a nih kha’ ti leh bawkin an han dêng leh a. Chu damna duh-a chuan theihtawpin a ring ve a, nasa takin thawhlawmte a thawh a, a tawngtai a, Kohhran tan a theihtawp tak meuh meuh a chhuah ve. Mahse, a tawpah chuan ‘mi aiin ka rinna hi a chak lo zâwk a ni ang e’ tiin mahni a indem, midang an dam si a.

Chumi rawn thlentu chu damna kha ama kuta innghat (a rinna a chak chuan) emaw a tih avang a ni a, emaw a tihna chhan chu chutiang rawngbawlna dik teuh kalpuitute chuan chutiang chuan an hrilh thin vang a ni. Pathian chu keimahni zawkin kan ‘rinnain’ han thunun (control) kan tum ta mai thin a. Mak tak chu a ni. 

Chu chuan mahni inhmuhsitna, inhmuhhniamna, Pathian hmaa tling tawk lo anga inngaihnate a siam a. Chutiang teh hrep karah chuan ‘i rin phawt chuan’ tiin an la indeng dawt dawt zel a. Ni e, rinna hi a pawimawh teh meuh mai, mahse, kan rinnaa Pathian nihna her danglam kan tum thin erawh hi chu a ‘dik teuh’ a ni. Mimalah chûng thu ‘dik teuh’ hriltute chuan an bûr bun tlat avangin kan theihnaa kan tih theih emaw kan ti a, kan burnout leh ta thin.

Tlipna : Chu Tlângah Bawk Chuan

A tîra kan sawi khaw pakhata tlângah khan lêt tawh teh ang. Chu tlângah chuan a khaw mite khawvel hrehawm takin a nuai buai, a sawisak, a diriam, a hmuhsit zawng zawngte chu zanah chuan an rawn pung khawm a. Beisei mei an han tuah alh a, an titi a, an zâi a, an dam vawng vawng hian ka ring a ni.

Mahse chu tlângah chuan mei chhem chu khaw hruaituten an han sawi hnawm ta tlat mai a. A chhan ni ber awm anga lang chu chu tlanga thu ṭhin, titi ṭhin, zai vawr ṭhinte chuan bawlhhlawh an hnutchhiah ṭhin tih a ni. Chu khua chu khaw fai tak a ni a, an khaw faina chu an lar chhan tak pawh a ni a. Tlawhtu (tourist) pawh an ngah ve khawp. Khaw fai lo nih an hlauh luatah chu tlâng chu a chuai ta, a chul ta! Achievement duh luatah, khaw pawn mite tihlawm tum luatah, hmuhnawm nih tum luatah, an khaw mite chuan chawlhna an vai ruai a ni. Development tuartute chu an ni mai ang em?

Chutiang bawk chu tuna kan khawvel kalphung (system) hi a ni. Ropuina leh thiltihtheihna ûmin kan tlan nasa tawh lutuk a, kan thil tihte chu thil dang vang a ni a. Chu thil tih nuam kan tih vang pawh a ni lova. Kan hobby-te pawhin pawisa a thawh chhuah theih loh chuan kan hlut tawh lova, chu hobby chu nuam kan tih hrim hrim avanga ti kan awm tawh mang lo. Motor pakhat hnungah hian ti hian thuziak an târ a: “Ruâl pawl loh hlauin hna kan thawk a, hna kan thawhna lamah ruâl kan pâwl leh si lo” tiin. Achievement ringawt kan thlîr a, kan innawr vak vak a, kan theih tawh loh chin thlengin. Chu chuan min ti depress a, min ti anxious a, min ti stress a, min ti burnout a ni.

Thil hlutna dang zawng zawng chu kan hmuh kâna, hlawhtlinna chauh kan hmu lian a. Engkim chu a êng zawngin, a positive zâwng vekin kan thlîr a, kan zo leh thin si lo. Byung Chul Han-a tawngkam han hawh zûai ila, “Heng mite hi thah theih an ni lo. An nun hian mitthi meng kur a ang a ni. Thi turin an dam lutuk a, nung turin mitthi an ni si a.” tiin.

Mei chhem lo pawhin chu tlângah chuan a ṭhut theih ngei mai, mahse, chu tlânga thu ṭhinte pawh chuanin anmahni duh thû, an khua a lâra tlawhtu an neih tam theihna (achievement an neih theihna) turin chu tlâng chu an rauhsan a. An duh thû ngeiin an inrapbet a, a rahbettu leh a rahbeha nih chu an  fâwm ta.

Ni, chu “Tlâng”-ah chuan châwl an awm ngai tawh lova. A thim ruih a, mei an chhem ngai tawh lova, a fai tawh lutuk ringawt. Mahse hlima nui ri a chùai a, zai vawra titi rí hriat tur a awm tawh lova, a reh ruih tawh a ni. Kan sawi tak burnout-na khian rawn nang chingin, a va hrân khum nasa dawn em!

Khawiah tak chu khaw mite chu châwl tawh ang maw, an kâng ral nasa mai dawn si a!

TAGGED:burnout societyhahchawlhnaInrahbehnakalphungkang ralrahbehTatea Royte

Join Our Newsletter

Stay in the loop! Get the latest news delivered straight to your inbox.
Share This Article
Facebook Whatsapp Whatsapp Copy Link
Previous Article The supermarket -Dr. Hassan Al-Qatraawi

Let's Connect

FacebookLike
XFollow
InstagramFollow
YoutubeSubscribe

Popular Posts

Finding My Tongue

Dr. Karen Lalrindiki Donoghue
3 Min Read
Nurturing Mizoram’s Role in India’s Foreign Policy: Refocusing From Security to Development

Nurturing Mizoram’s Role in India’s Foreign Policy: Refocusing From Security to Development

Dr. Tunchinmang Langel
3 Min Read
Mizo Khawtlang Nun leh Hmeichhiate Chhawnchhaih Dan

Mizo Khawtlang Nun leh Hmeichhiate Chhawnchhaih Dan

Dr. Lallianpuii Kawlni
2 Min Read
G.N. Saibaba

Poem of The Week : Tell Me, O Monk by G.N. Saibaba

Chawnga
1 Min Read

You Might Also Like

Literature

POETRY LEH LIBERATION

3 Min Read
Humility is my pride - Opa
Chawnga's Poem of The Week

Poem of the week: Meek, Mizo Mute by Opa

1 Min Read
The March of the Weavers in Berlin (1897) by Käthe Kollwitz
Society & Culture

Ka Pa Khuma Hausakna leh Dâwthniang Dangte

2 Min Read
PoliticsSociety & Culture

Hnam Mawl Anga Inhriatna Hi!

5 Min Read
  • About us
  • Contact Us
©2026 All rights reserved. Khawnvar.in
Welcome to khawnvar.in
Username or Email Address
Password

Lost your password?

Not a member? Sign Up